Taal

Start

Info

Geschiedenis

De Keris

Mystiek & Magie

Legenden & Verhalen

Literatuur

Woordenlijst

Artikelen

Keris Collecties

Forum

Links

Site Overzicht

Read my Guestbook!
Sign my Guestbook!

Your donation will be
very much appreciated

Visitors present

	Web thekeris.com

A sister site of

Start -> Woordenlijst

Keris Terminology

Vertaling: Roderick C. Wahr

In de keris cultuur zijn er verscheidene termen die bij een leek vreemd overkomen. Deze termen kunnen begrijpen zal heel nuttig zijn in het proces van een beter begrip van de keris. De meest gebruikte termen in de keris wereld, speciaal op het eiland Java, zijn: angsar, dapur (=keuken), pamor (=prestige), perabot (=gereedschap), tangguh (schatting), tanjeg, and andere.

Hier beneden is, alfabetisch gesorteerd, een korte opsomming betreffende de keris. Deze termen worden gewoonlijk op de eilanden Java en Madura gebruikt, maar worden begrepen en soms ook gebruikt in andere gebieden zoals Sulawesi, Sumatra, en zelfs in Malaysie, Singapore, en Brunei Darussalam.

Angsar

is de bovennatuurlijke kracht waarvan sommigen geloven dat die zich in een keris bevinden. Die bovennatuurlike or magische kracht kan niet worden gezien, maar kan door de gelovige worden gevoeld. Angsar kan een goede of positieve invloed hebben, maar het kan ook het omgekeerde zijn.
Eigenlijk hebben alle kerissen een goede angsar. Maar soms is die goede angsar niet noodzakelijk uitwisselbaar met iedereen. Bijvoorbeeld, een keris die een goede angsar heeft voor een soldaat, is vrijwel zeker niet geschikt als bezit voor een handelaar. Een keris met een goede angsar voor een leider met vele onderdanen, past niet bij een officier met lage rang.
Om de angsar van een keris te leren kennen is er kennis nodig van tanjeg. Terwijl, om te weten of een keris bij iemand past, er kennis nodig is van tayuh.

Dapur

Dapur is het Indonesische woord voor keuken. Deze term wordt gebruikt om de vorm of het type van een keris te beschrijven. Door de dapur naam van de keris te noemen zal iemand met kennis van zaken direkt weten wat voor soort keris er bedoeld wordt. Bijvoorbeeld als iemand zegt: "Die keris komt uit de Tilam Upih dapur", zal de luisteraar direkt weten dat de genoemde keris een rechte keris is, niet een keris met welvingen (luk). In een ander geval, als ze zeggen dat de dapur Sabuk Inten is, dan moet het een keris betreffen met elf luk.

De wereld van de keris in de Javaanse gemeenschap kent meer dan 145 soorten keris dapur. Echter, van dat aantal worden slechts ongeveer 120 soorten, die een standaard volgen, als standaard keris dapur beschouwd.

Serat Centini, een van de bronnen van registratie die als definitieve gids voor keris dapur wordt beschouwd, geeft de details van een aantal keris dapurs als volgt:

De rechte keris kent 40 soorten dapur. De keris met drie luk kent 11 soorten. De keris met vijf luk heeft 12 soorten. De keris met zeven luk heeft 8 soorten. De keris met negen luk kent 13 soorten. De keris met elf luk heeft 10 soorten. De keris met dertien luk heeft 11 soorten. De keris met vijftien luk heeft 3 soorten. De keris met zeventien luk heeft 2 soorten. De kerissen met negentien luk tot negenentwintig luk, hebben elk verschillende soorten.
Echter, volgens het manuscript Empu History, opgesteld door Prins Wijil, is het aantal dapurs die als standaard worden opgevat zelfs hoger. Die referentie toont aan dat er 44 soorten rechte keris dapur zijn, de drie luk heeft 13 soorten, de elf luk heeft 10 soorten, de dertien luk heeft 11 soorten, de vijftien luk heeft 6 soorten, de zeventien luk heeft 2 soorten, de negentien luk tot negenentwintig luk heeft twee soorten, en de vijfendertig luk heeft er een.
Het aantal bekende dapurs, tot de decade van 1990, is zelfs hoger.

Luk

Deze term wordt gebruikt voor een keris die niet recht is maar met welvingen of inhammen. Het aantal luk in een keris is altijd oneven, nooit even. Er wordt geteld vanaf luk drie tot luk dertien. Dat is een normale keris. Als er meer dan 13 luk zijn wordt het als een niet normale keris beschouwd, het heet dan een kalawijan keris of palawijan.
Het aantal luk van een keris is altijd oneven, nooit even. Daarbovenop wordt het ritme van de luk in een keris verdeeld in drie groepen. Ten eerste, een ondiepe of vage luk. Ten tweede, een matige luk. En ten derde, een diepe luk -- waarvan het ritme van de luk prominent is.

Mas Kawin

Het Indonesissche begrip Mas Kawin staat voor bruidsschat. In de keris wereld wordt een geldbedrag betaald of worden andere goederen uitgewisseld voor de transaktie of overdracht van eigendomsrecht van een keris, een zwaard of een speer.. Eenvoudig gezegd, een bruidssschat als prijs.
Het begrip Mas Kawin wordt gebruikt omdat men in de keris gemeenschap gelooft dat de inhoud van een keris moet overeenstemmen met haar eigenaar. Indien de inhoud van de keris is voorbestemd zal de eigenaar geluk ontvangen, terwijl je anders door pech zal worden getroffen. In de keris wereld is wordt ook de term melamar (=een aanzoek doen) gebruikt indien iemand geinteresseerd is een keris te kopen.

Mendak

Is het begrip voor een keris ring welke op de eilanden Java, Bali, en Madura wordt gebruikt. In andere gebiedenwordt gewoonlijk het begrip cincin keris (keris ring)gebezigd. Mendak wordt bijna altijd gemaakt van een metaalsoort: goud, zilver, brons of koper. Velen daarvan worden verfraaid met een briljant. In het verleden waren er ook mendak die gemaakt waren van edelmetaal.
Afgezien van als luxe verfaaiing functioneert een mendak ook als afscheiding tussen de hulu of ukiran (heft) van de keris met het schededeel.

Pamor Wos Wutah

Pamor Miring

Pamor

Pamor (Prestige) heeft in de keris wereld 3 betekenissen., De eerste is gerelateerd aan het materiaal waarvan het is gemaakt; bijvoorbeeld: meteoriet pamor, Luwu pamor, nikkel pamor, en sanak pamor. De tweede betekenis is gerelateerd aan haar tekening of haar vorm. Bijvoorbeeld: pamor Ngulit Semangka (schil van de watermeloen), Beras Wutah (graankorrel), Ri Wader, Adeg, etc. De derde is gerelateerd aan de techniek die bij de produktie werd gebruikt, bijvoorbeeld: pamor mlumah, pamor miring, en pamor puntiran (torsi).

Afhankelijk van de bedoeling van de empu (keris meester), kan het gecreeerde patroon van de pamor bovendien nog worden onderverdeeld in twee groepen. Als de empu de pamor van de keris maakt zonder het patroon te ontwerpen, dan wordt het patroon van de gecreeerde pamor pamor tiban genoemd. De vorm van het pamor patroon wordt dan beschouwd als een gift van God. Aan de andere kant, als de empu tevoren de pamor had ontworpen, dan zou het pamor rekan worden genoemd [rékan is afgeleid van het woord réka = rekayasa (ontwerpen)]. Voorbeelden van pamor tiban zijn o.a.: de Beras Wutah, Ngulit Semangka, Pulo Tirta (water). Voorbeelden van pamor rekan zijn o.a.: Udan Mas, Ron Genduru, Blarak Sinered, en Untu Walang.

Er zijn ook pamor titipan (goederen in bewaring) of pamor ceblokan, namelijk de pamor volgend op de produktie, nadat een keris voor 90 procent af is. Dat pamor patroon volgt aan het eind van het proces van keris produktie. Voorbeelden: pamor Kul Buntet, Batu Lapak, enz..

Pendok

Pendok

functioneert als bescherming of laag voor de houten schede (gandar), het is onderdeel van de schede van de keris welke is gemaakt van zacht hout. Echter, die beschermende funktie wordt achteraf een middel om luxe uit te stralen. Een eenvoudige pendok wordt gewoonlijk gemaakt van brons of koper, maar een luxe versie wordt gemaakt van zilver of goud, belegd met juwelen.
Er zijn een paar vormen van pendok, zoals pendok bunton, blewehan, slorok, en topengan.

Perabot

In de keris wereld worden accessoires van een keris perabot (gereedschap) genoemd. Deze toevoegingen of accessores omvat de warangka of schede voor de keris, ukiran (=houtsnijwerk) of hulu (=heft) van de keris, mendak if keris ring, selut (=slijk) of pedongkok (keris ring), en pendok (=zacht houten schede) of logam pelapis (lagen van muntjes) voor de schede.

Ricikan

Zijn onderdelen of componenten van een keris of speer. Elk deel van een keris heeft een naam. In de keris wereld, waar het gaat om ricikan, is dit belangrijk, want het is sterk gerelateerd aan de dapur en tangguh van de keris. Een keris met een Jalak Sangu Tumpeng dapur heeft de eigenschap recht te zijn, een eevoudige gandik (versiering), pejetan, sogokan rangkap, tikel alis, en tingil. Een eevoudige gandik (versiering), pejetan, sogokan rangkap, tikel alis, en tingil, zijn keris componenten die ricikan heten.

Selut

Net als de mendak, wordt gemaakt van goud of zilver, bezet met edelstenen. Maar de funktie van de selut is beperkt tot enkel decoratie om luxe ten toon te spreiden. Gezien vanuit de vorm en afmeting wordt de selut verdeeld in twee soorten, de nyeruk pecel die klein is, en de selut njeruk keprok welke is uitgerust met diamanten waarvan de waarde ot 20 million Rupiah (2002) kan oplopen. Aangezien men vindt dat het teveel luxe ten toon spreidt, wil niet iedereen een keris dragen met selut versiering. (De letterlijke vertaling van selut is: slijk).

Tangguh

De letterlijke betekenis van tangguh is gissing of schatting. In de keris wereld betekent het de schatting van de periode waarin de keris werd gemaakt, de gissing van de plaats van produktie of haar stijl. Aangezien het alleen maar een gissing is, kan de tangguh van een keris verkeerd of fout zijn. Als een keris tangguh Blambangan wordt genoemd terwijl het in werkelijkheid een tangguh Majapahit is, dan zou de fout begrijpelijk kunnen zijn omdat de vorm van een keris van beide tangguh met elkaar overeenkomen. Maar als een nieuwe keris tangguh Jenggala wordt genoemd, dan is het duidelijk dat die persoon geen expert is in tangguh. Hoewel het een gissing is kan niet zomaar iedereen de tangguh van een keris bepalen. Daarom moet men eerst bij een expert in tangguh in de leer gaan en nauwkeurig duizenden kerissen ovserveren. Men moet ook over een sterk fotografisch geheugen beschikken.

Mas Ngabehi Wirasoekadga, paleisbediende in de Keraton Kasunanan, Surakarta, onderscheidt 20 keris tangguh in zijn boek Pananguhing Duwung (Sadubudi, Solo, 1955). Hij noemt de Yogyakarta tangguh niet, behalve de tangguh Ngenta-enta, die in de buurt van Yogya ligt. The twenty tangguh are:

1. Pajajaran	2. Tuban	3. Madura	4. Blambangan	5. Majapahit
6. Sedayu	7. Jenu	8. Tiris-dayu	9. Setra-banyu	10. Madiun
11. Demak	12. Kudus	13. Cirebon	14. Pajang	15. Pajang
16. Mataram	17. Ngenta-enta,Yogyakarta	18. Kartasura	19. Surakarta

De Budha keris en tangguh Kabudan worden, hoewel wijd en zijd bekend in de gemeenschap, niet in de boeken genoemd die naar tangguh verwijzen. Waarschijnlijk omdat de keris dapur die in de tangguh Kabudan worden verondersteld te zijn maar enkele zijn, slechts twee vormen, jalak Budha en betok Budha.

Ondertussen verdeelt Bambang Harsrinuksmo, in de Ensiklopedi Keris (Gramedia, Jakarta 2004), de keris perioden in 22 tangguh, welke zijn:

1. Tangguh Segaluh	2. Tangguh Pajajaran
3. Tangguh Kahuripan	4. Tangguh Jenggala
5. Tangguh Singasari	6. Tangguh Majapahit
7. Tangguh Madura	8. Tangguh Blambangan
9. Tangguh Sedayu	10. Tangguh Tuban
11. Tangguh Sendang	12. Tangguh Pengging
13. Tangguh Demak	14. Tangguh Panjang
15. Tangguh Madiun	16. Tangguh Koripan
17. Tangguh Mataram Senopaten	18. Mataram Sultan Agung
19. Mataram Amangkuratan	20. Tangguh Cirebon
21. Tangguh Surakarta	22. Tangguh Yogyakarta

Er is oom een periode van de keris welke gemakkelijk kan worden geschat, deze is de Budha periode. De Budha keris is eenvoudig te herkennen want het is altijd kort, breed, dik en zwaar. Wat moeilijk is, is om te bepalen of het een origineel is of een vervalsing.

Tanjeg

is het inschatten van de voordelen of prestige van de keris, de pseer of tosan aji (edel wapen). Sommige kerisliefhebbers geloven dat de keris een isi (inoud) heeft, dit heet angsar. Het gebruik van of voordeel van de angsar van een keris zijn vele. Er zijn er die een gevoel zelfvertrouwen verhogen, er zijn er die het maken van vrienden bevorderen, dier hun advies hoorbaar maken aan mensen. Om al de voordelen van de angsar te kennen is het noodzakelijk om tanjeg te kennen. In de keris wereld wordt tanjeg kennis geschaard onder de esoteri van de keris.

Tayuh

is de inschatting van de aan- of afwezigheid van compatibiliteit, of de angsar van een keris met zijn gegadigde, Alvorens te beslissen of een keris wordt gekorcht (haar Mas Kawin betalen - bruidsschat), zal de kandidaat gewoonlijk tevoren 'tayuh', een inschatting maken, of de keris wel compatibel is Het doel is om er achter te komen of de keris compatibel is of voorbestemd voor hemzelf.

Ukiran Surakarta

Ukiran/Hulu

Ukiran is heft in de keris wereld. Het heeft een andere betekenis dan het Indoneische woord 'ukiran' wat staat voor houtsnijwerk of gravure. Het heft van een keris heet in Bali danganan, in Madura heet het landheyan, in Surakarta jejeran, in Yogyakarta deder. In andere delen van Indonesie en Maleisie, Singapore, zowel als Brunei Darussalam noemt men het de hulu van een keris.

Javakeris gebruikt de term ukiran en de hulu van een keris zegt ons dat het hele gebied ukiran ken en begrijpt al er over de keris wordt gesproken. de vorm van de ukiran of hulu van de keris is per gebied anders.

Hieronder zijn een paar voorbeelden van keris hulus uit verschillende gebieden:

Warangka

of schede van de keris wordt gewoonlijk gemaakt van vezelachtig hout en s van een mooie textuur. Echter, er zijn in sommige gebieden ook keris scheden die gemaakt zijn van ivoor, hoorns van een waterbuffel, en zelfs van oude dierenfossielen.De warangka van een keris wordt altij prachtig gemaakt en vaak luxueus. Om die reden wordt de warangka ook vaak gebruikt om de sociale status van de eigenaar weer te geven.
De vorm van de keris warangka is van het ene gebied op de andere verschillend. Er zijn echter in een gebied vaak verschillende soorten van warangka vormen. Het verschil in vorm van deze warangka maakt het voor iemand eenvoudiger om onderlinge verschillen te bepalen en terzelfdertijd bekend te geraken met kerissen uit Bali, Palembang, Riau, Madura, Java, Bugis, Bima, of Malaysie.

Hier zijn een paar soorten warangka uit verschillende keris gebieden:

Ladrang Kadipaten

Warangka Surakarta

wordt gewoonlijk gemaakt uit geurig kayu sendana, sandalhout, of sandalhout uit Sumbawa (sandalwood - Santalum Album L.). Een tweede keus word gemaakt uit kayu trembalo, daarna komt kayu timaha pelet (kayu=hout). Warangka Ladrang wordt verdeeld in vier hoofdvormen, Ladrang Kasatriyan, Ladrang Kadipaten, Ladrang Capu, en Ladrang Kacir. De twee laatste vormen worden tegenwoordig zelden gemaakt en zijn daarom zeldzaam.
Warangka Ladrang is een soort warangka dat gedragen wordt bij ceremonies, festiviteiten, en als de drager geen dienst heeft. Vergeleken met een militair uniform is de Warangka Ladrang te klassificeren als Pakaian Dinas Upacara (PDU), Ceremonieel Tenue.

In Surakarta zijn er, afgezien van Ladrang, ook Warangka Gayaman, welke wordt gedragen als iemand dienst heeft. Bijvoorbeeld, een lid van een trouw committee, iemand die gamelan speelt of een uitvoerende is. Een soldaat die dienst heeft in de keraton draagt altijd een Warangka Gayaman.

Of the Surakarta Warangka Gayaman there are also several kinds, among them: Gayaman Gandon, Gayaman Pelokan, Gayaman Ladrang, Gayaman Bancigan, Gayaman Wayang. (gayaman=voorkomen, stijl).

De derde soort van warangka is de Warangka Sandang Walikat (walikat=kleding). Dat is een eenvoudige vorm en gaat niet gauw stuk, Deze siirt warangka wordt gebruikt wanneer iemand een keris meebrengt (niet draagt) op zijn reis.

Warangka Yogyakarta

De vorm van de Yogyakarta warangka lijkt op die van Surakarta, maar het is kleiner, haar stijl is compacter. Die waarvan de vorm lijkt op die van de Warangka Ladrang, heet branggah in Yogyakarta. Het hout waarvan de Warangka Branggah in Yogyakarta is gemaakt is kayu trembalo en timaha. Feitelijk is het gebruik van Warangka Branggah in Yogyakarta hetzelfde als die van de Warangka Ladrang in Surakarta, maar de laatste paar decades is deze standaard niet meer zo strak in de gemeenschap.
De andere vorm van Yogyakarta warangka is Gayaman. In het verleden waren er ongeveer acht soorten Warangka Gayaman, maar tegenwoorder zijn er alleen twee soorten warangka modellen popular, Gayaman Ngabehan en Gayaman Banaran. De Warangka Gayaman wordtdoor iemand gedragen die geen deel neemt aan een ceremonie.
De derde vorm van warangka is Sandang Walikat, waarvan kan worden gezegd dat die vorm hetzelfde is als Sandang Walikat Surakarta stijl.

Bron: Java Keris